ACT a CBT — czym różnią się te podejścia terapeutyczne?

ACT a CBT — te dwa skróty można spotkać obok siebie w opisach terapeutów, także w naszym zespole. Oba podejścia należą do tej samej rodziny: ACT (terapia akceptacji i zaangażowania) wyrosła z tradycji poznawczo-behawioralnej i jest zaliczana do jej trzeciej fali (Centrum CBT). Różnią się jednak tym, jak pracują z trudnymi myślami i emocjami oraz na jakiej teorii się opierają. Poniżej znajdziesz definicje, tabelę różnic, wyniki badań i przykład tej samej trudności widzianej z obu perspektyw. Jeśli chcesz od razu sprawdzić, jak pracujemy z ACT, opis znajdziesz na stronie podejścia.

Czym jest CBT?

CBT, czyli terapia poznawczo-behawioralna, to grupa interwencji, które łączy wspólne założenie: trudności psychiczne są podtrzymywane między innymi przez czynniki poznawcze, czyli sposób myślenia. Podstawy tego podejścia stworzyli Aaron Beck i Albert Ellis (Hofmann i in., 2012).

W modelu Becka ogólne przekonania o świecie, o sobie i o przyszłości dają początek konkretnym, automatycznym myślom w danych sytuacjach. Zmiana nieadaptacyjnych myśli ma prowadzić do zmiany emocji i zachowania. Osoba w terapii jest aktywną uczestniczką wspólnego rozwiązywania problemu: razem z terapeutą sprawdza trafność swoich myśli i zmienia niekorzystne wzorce zachowań (Hofmann i in., 2012).

Ci sami autorzy podkreślają, że współczesna CBT to rodzina metod łączących techniki poznawcze, behawioralne i skoncentrowane na emocjach. Za główny cel leczenia uznają zmniejszenie objawów i poprawę funkcjonowania (Hofmann i in., 2012). Więcej o tym, jak wygląda praca w tym podejściu w Nowych Kontekstach, przeczytasz na stronie terapia CBT online.

Czym jest ACT?

Association for Contextual Behavioral Science (ACBS), międzynarodowe stowarzyszenie rozwijające ACT, opisuje ją jako interwencję, która łączy akceptację i uważność ze strategiami zaangażowania i zmiany zachowania. Celem jest zwiększenie elastyczności psychologicznej. Oznacza ona pełny kontakt z chwilą obecną i zmienianie albo kontynuowanie działań w służbie wybranych wartości, zależnie od tego, na co pozwala sytuacja (ACBS).

ACT jest powiązana z programem badań podstawowych nad językiem i myśleniem, czyli z teorią ram relacyjnych (RFT, ang. Relational Frame Theory) (Hayes i in., 2006). ACBS wyróżnia sześć procesów, z którymi się w niej pracuje:

• Akceptacja — świadome przyjęcie wewnętrznych doświadczeń bez niepotrzebnych prób zmieniania ich częstotliwości czy formy. O tym, dlaczego walka z przeżyciami bywa pułapką, piszemy w artykule unikanie cierpienia — perspektywa ACT.
• Defuzja poznawcza — zmiana tego, jak myśli na nas działają, a nie ich treści czy częstotliwości.
• Kontakt z chwilą obecną — nieoceniające zauważanie tego, co dzieje się w nas i wokół nas.
• Ja jako kontekst — doświadczanie siebie jako perspektywy, z której obserwuje się myśli i emocje.
• Wartości — wybrane kierunki działania, których nie da się „zdobyć” raz na zawsze, ale można je realizować w każdej chwili. Więcej w artykule wartości w terapii ACT.
• Zaangażowane działanie — budowanie coraz szerszych wzorców działania związanego z wartościami. Opisujemy je w tekście o zaangażowanym działaniu w ACT.

ACT a CBT — najważniejsze różnice

Tabela opiera się na przeglądach Hofmanna i Asmundsona (2008) oraz Hofmanna i współpracowników (2012), definicjach ACBS i pracy Hayesa i współpracowników (2006). Pomocne ujęcie różnicy proponują Hofmann i Asmundson (2008), którzy umieszczają oba podejścia w kontekście regulacji emocji. CBT wzmacnia strategie działające, zanim emocja się rozwinie, na przykład ponowną ocenę sytuacji. ACT przeciwdziała niekorzystnym sposobom reagowania na emocję, która już się pojawiła, takim jak tłumienie.

To uogólnienia. Ci sami autorzy zaznaczają, że choć oba podejścia różnią się podstawami filozoficznymi, techniki ACT są w pełni zgodne z CBT (Hofmann i Asmundson, 2008). Hayes i współpracownicy (2006) piszą z kolei, że dostępne dane wskazują na to, że ACT działa przez inne procesy niż tradycyjna CBT.

Co mówią badania o skuteczności ACT i CBT?

Najczęściej cytowane porównanie to metaanaliza A-Tjak i współpracowników (2015). Objęła 39 badań randomizowanych z udziałem 1821 pacjentów z zaburzeniami psychicznymi lub problemami zdrowia somatycznego. ACT dawała lepsze wyniki niż lista oczekujących, placebo psychologiczne i standardowe leczenie. W porównaniu z CBT nie stwierdzono istotnej różnicy (p = 0,140). Autorzy wnioskują, że ACT może być podobnie skuteczna jak uznane interwencje psychologiczne.

CBT ma bardzo szeroką bazę badań. Przegląd 106 metaanaliz ocenił ją jako bardzo silną, choć autorzy wskazali też luki, na przykład brak metaanaliz dla wielu konkretnych grup osób (Hofmann i in., 2012). O ACT Hayes i współpracownicy (2006) pisali, że brakuje dobrze kontrolowanych badań, by stwierdzić jej ogólną przewagę nad innymi aktywnymi terapiami.

Te wyniki warto czytać ostrożnie. Dotyczą konkretnych grup i problemów objętych badaniami, a nie każdej osoby i każdej trudności. Nie mówią też wprost o pracy online. Z badań nie wynika, że jedno z podejść jest „lepsze” w ogóle.

Jak wygląda praca z tą samą trudnością w obu podejściach?

Weźmy myśl, która pojawia się przed ważnym zadaniem, na przykład wystąpieniem w pracy: „nie dam rady”.

W rozmowie opartej na CBT można przyjrzeć się tej myśli jak hipotezie. Co za nią przemawia, a co jej przeczy? Jak inaczej można by opisać tę sytuację? Czasem sprawdza się to w praktyce: mały eksperyment pokazuje, co faktycznie się dzieje, gdy mimo obaw podejmie się działanie.

W rozmowie opartej na ACT nie trzeba rozstrzygać, czy myśl jest prawdziwa. Można zauważyć ją jako myśl („pojawia się myśl, że nie dam rady”), zrobić miejsce na lęk, który jej towarzyszy, i zapytać: co jest dla mnie ważne w tej sytuacji? Jaki mały krok w tym kierunku mogę zrobić, nawet jeśli lęk zostanie ze mną?

Przykład jest ilustracją sposobu rozmowy, nie historią pacjenta. W praktyce przebieg rozmowy zależy od osoby, jej celów i przygotowania terapeuty.

ACT czy CBT — jak wybrać?

W pytaniu „ACT a CBT” nie chodzi więc o wybór zwycięzcy. Skoro badania go nie wskazują, sama nazwa metody rzadko rozstrzyga wybór. Znaczenie ma też to, czy dobrze współpracuje Ci się z konkretną osobą. Więcej na ten temat piszemy w artykule o tym, jakie znaczenie mają relacja terapeutyczna i metoda pracy.

Na pierwszej rozmowie możesz zapytać:

• W jakim podejściu pracujesz i jakie masz w nim przygotowanie?
• Jak mogłaby wyglądać praca z moją trudnością?
• Czy między spotkaniami są ćwiczenia lub zadania?
• Jak będziemy sprawdzać, czy współpraca idzie w dobrym kierunku?

Więcej kryteriów znajdziesz w przewodniku jak wybrać psychologa online.

ACT i CBT w Nowych Kontekstach

Na stronach terapia ACT online i terapia CBT online znajdziesz osoby, które korzystają z danego podejścia, razem z ich zawodem i statusem szkolenia. Zakres pracy wynika z przygotowania i aktualnej praktyki konkretnej osoby. Nazwa metody nie jest obietnicą pomocy w każdej trudności. Pełną listę podejść, z których korzysta zespół, zebraliśmy w jednym miejscu. Regularną pracę w obu podejściach opisuje strona psychoterapia indywidualna online.

Najczęstsze pytania

Czy ACT to rodzaj CBT?

ACT wyrosła z tradycji poznawczo-behawioralnej i jest zaliczana do jej trzeciej fali, obok między innymi terapii poznawczej opartej na uważności (MBCT) (Centrum CBT). Od klasycznej CBT różni się jednak podstawą teoretyczną: opiera się na kontekstualnej nauce behawioralnej i teorii ram relacyjnych (Hayes i in., 2006).

Czy ACT jest skuteczniejsza niż CBT?

W metaanalizie 39 badań randomizowanych nie stwierdzono istotnej różnicy między ACT a CBT (A-Tjak i in., 2015). Nie ma podstaw, by twierdzić, że któraś z metod działa lepiej u każdej osoby.

Czy w ACT i CBT są ćwiczenia między sesjami?

W Nowych Kontekstach zależy to od osoby prowadzącej i ustalonego sposobu współpracy. Nie deklarujemy jednego programu dla wszystkich.

Czy mogę zmienić podejście w trakcie terapii?

Możesz o tym porozmawiać z osobą prowadzącą. Warto powiedzieć, co nie działa albo czego Ci brakuje. Czasem wystarczy zmiana sposobu pracy, a czasem lepiej sprawdzi się inna osoba.

Kiedy szukać pilnej pomocy

Jeśli myślisz o odebraniu sobie życia, planujesz zrobić sobie krzywdę albo Twoje życie lub zdrowie jest zagrożone, nie czekaj na umówioną wizytę. Zadzwoń na numer alarmowy lub zgłoś się na najbliższy szpitalny oddział ratunkowy. Spotkania online nie są formą interwencji kryzysowej.

Źródła

1. Hofmann S.G., Asnaani A., Vonk I.J.J., Sawyer A.T., Fang A. (2012). The efficacy of cognitive behavioral therapy: A review of meta-analyses. Cognitive Therapy and Research, 36(5), 427–440. doi:10.1007/s10608-012-9476-1
2. Hofmann S.G., Asmundson G.J.G. (2008). Acceptance and mindfulness-based therapy: New wave or old hat? Clinical Psychology Review, 28(1), 1–16. doi:10.1016/j.cpr.2007.09.003
3. Hayes S.C., Luoma J.B., Bond F.W., Masuda A., Lillis J. (2006). Acceptance and commitment therapy: Model, processes and outcomes. Behaviour Research and Therapy, 44(1), 1–25. doi:10.1016/j.brat.2005.06.006
4. A-Tjak J.G.L., Davis M.L., Morina N., Powers M.B., Smits J.A.J., Emmelkamp P.M.G. (2015). A meta-analysis of the efficacy of acceptance and commitment therapy for clinically relevant mental and physical health problems. Psychotherapy and Psychosomatics, 84(1), 30–36. doi:10.1159/000365764
5. Association for Contextual Behavioral Science. Acceptance & Commitment Therapy (ACT) oraz The six core processes of ACT.
6. Centrum CBT. Terapie trzeciej fali CBT.

Zasady przygotowania treści opisuje polityka redakcyjna.