Na czym polega TSR? Pytanie o cud, skalowanie i szukanie wyjątków

Na czym polega TSR? Skrót oznacza terapię skoncentrowaną na rozwiązaniach. W literaturze anglojęzycznej to SFBT (Solution-Focused Brief Therapy). Jej wyróżnikiem jest kierunek rozmowy: zamiast szczegółowo badać, skąd wziął się problem, terapeuta pyta, jak ma wyglądać Twoje życie, gdy będzie lepiej, i co już teraz choć trochę działa. Poniżej opisujemy założenia TSR, jej najbardziej znane techniki, przykład rozmowy i to, co mówią badania.

Skąd wzięła się terapia skoncentrowana na rozwiązaniach?

Podejście rozwinął zespół Brief Family Therapy Center w Milwaukee w USA, założonego przez Steve’a de Shazera, Insoo Kim Berg i współpracowników. Zespół obserwował sesje zza lustra weneckiego i analizował nagrania. Szukał momentów, w których klienci robili postępy — tak, jak sami je definiowali — i sprawdzał, co robił wtedy terapeuta. Z tych obserwacji wyrosły techniki, które dziś uznaje się za podstawę TSR (SFBTA, 2013).

Założenia TSR

Podręcznik terapii opracowany przez Solution Focused Brief Therapy Association opisuje TSR jako model oparty na kompetencjach i zasobach. Mniej uwagi poświęca dawnym porażkom i problemom, a więcej mocnym stronom oraz wcześniejszym i przyszłym sukcesom. Najważniejsze założenia to (SFBTA, 2013):

• budowanie rozwiązań zamiast rozwiązywania problemów,
• skupienie na przyszłości, której chcesz, a nie na przeszłości,
• żaden problem nie występuje cały czas — zdarzają się wyjątki, z których można korzystać,
• małe zmiany mogą prowadzić do większych,
• rozwiązanie nie musi być bezpośrednio związane z problemem.

Zmienia się też rola terapeuty. W TSR to Ty jesteś ekspertem od swojego życia, a terapeuta jest współpracownikiem, który „prowadzi o krok z tyłu”. Zadaje pytania, uważnie słucha Twoich słów i buduje na nich kolejne pytania. Podręcznik nazywa ten proces: słuchaj, wybieraj, buduj (SFBTA, 2013).

Techniki TSR

Pytanie o cud

To najbardziej znana technika TSR. Pomaga opisać cel, gdy trudno go nazwać. W wersji z podręcznika brzmi mniej więcej tak (Berg i Dolan, cyt. za SFBTA, 2013):

Chcę zadać nietypowe pytanie. Po naszej rozmowie wrócisz do swoich zajęć, wieczorem pójdziesz spać. W nocy zdarza się cud i problem, z którym przyszedłeś lub przyszłaś, zostaje rozwiązany. Ale śpisz, więc nie wiesz, że cud się wydarzył. Po czym jutro rano poznasz, że coś się zmieniło?

Chodzi o szczegóły: co zrobisz inaczej, kto to zauważy, co zauważą bliscy. Z takiego opisu łatwiej wyłonić małe, konkretne kroki.

Pytania skalujące

Terapeuta prosi o ocenę na skali, na przykład od 0 do 10: gdzie jesteś dziś, jeśli 10 oznacza sytuację po „cudzie”? Potem pyta, co sprawia, że to już 3, a nie 0, i co byłoby znakiem, że zrobiło się 4. Skalowanie pozwala Tobie oceniać postęp i planować najbliższy krok (SFBTA, 2013).

Szukanie wyjątków i wcześniejszych rozwiązań

Wyjątek to sytuacja, w której problem mógł się pojawić, ale się nie pojawił albo był słabszy. Wcześniejsze rozwiązanie to coś, co już kiedyś pomogło, choć potem wypadło z codzienności. W TSR dokładnie się je bada, żeby sprawdzić, co można powtórzyć (SFBTA, 2013).

Docenienia i zmiana przed sesją

Terapeuta wyraźnie docenia to, co już robisz dobrze, i to, jak radzisz sobie z trudną sytuacją. Czasem na początku pierwszej rozmowy pyta też, czy od chwili umówienia wizyty coś się już zmieniło (SFBTA, 2013).

Jak może wyglądać rozmowa? Przykład

Przykład ilustracyjny, nie opis konkretnej osoby: ktoś mówi, że od miesięcy jest przemęczony i rano nie ma siły wstać do pracy. Terapeuta nie zaczyna od listy objawów, tylko pyta, po czym ta osoba pozna, że jest trochę lepiej. Odpowiedź brzmi: „Wstanę bez trzech drzemek i zjem śniadanie”. Na skali od 0 do 10 osoba ocenia się na 3. Pytanie, co sprawia, że to 3, a nie 0, prowadzi do zauważenia, że w dni, w które wychodzi na krótki spacer, poranek jest łatwiejszy. To wyjątek, od którego można zacząć.

TSR a inne podejścia

Podręcznik SFBTA wskazuje podobieństwa TSR do dialogu motywującego, perspektywy mocnych stron i psychologii pozytywnej. Z terapią poznawczo-behawioralną łączy ją praca nad konkretnymi zmianami w zachowaniu. Różnica polega na tym, że w CBT zadania częściej proponuje terapeuta, a w TSR terapeuta zachęca Cię do robienia więcej tego, co już zadziałało (SFBTA, 2013).

Najmniej TSR przypomina podejścia, które wymagają długiej pracy nad problemem albo skupiają się głównie na przeszłości. W TSR pytania o przeszłość zwykle dotyczą tego, jak kiedyś udało Ci się poradzić sobie z podobną trudnością.

Co mówią badania o TSR?

Metaanaliza z 2024 roku (Vermeulen-Oskam i in.) objęła 72 badania. Ogólny efekt TSR w problemach psychospołecznych był duży, ale wyniki mocno się różniły:

• w grupach klinicznych efekt był mniejszy niż w nieklinicznych,
• w porównaniu ze standardowym leczeniem efekt był wyraźnie mniejszy niż w porównaniu z brakiem pomocy,
• terapia indywidualna dawała mniejszy efekt niż grupowa.

Starsze metaanalizy, opisane w podręczniku SFBTA, wskazywały na efekty małe do umiarkowanych. Polscy badacze w 2025 roku zauważyli, że status TSR jako metody leczenia częstych zaburzeń psychicznych u dorosłych, takich jak depresja czy lęk, pozostaje niejasny. Dlatego zaplanowali przegląd według aktualnych kryteriów terapii o potwierdzonej skuteczności (Pękala, Seweryn i Żak, 2025).

Mówiąc wprost: TSR ma sporo badań, ale różnej jakości, a w leczeniu konkretnych zaburzeń u dorosłych dowody są słabsze niż ogólny wynik metaanaliz. Badania opisują średnie wyniki grup i nie są obietnicą efektu dla konkretnej osoby ani określonej liczby sesji.

Dla kogo może być TSR?

TSR może odpowiadać osobom, które:

• chcą skupić się na tym, co zmienić teraz, a nie na długiej analizie przeszłości,
• mają poczucie, że utknęły, ale pamiętają chwile, gdy było lepiej,
• wolą pracę, w której same wyznaczają cele i tempo.

Nie każdemu taki styl rozmowy odpowiada. Gdy trudności są złożone albo długotrwałe, terapeuta może łączyć TSR z innymi metodami albo zaproponować inną formę pomocy. Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, pomocna bywa konsultacja psychologiczna online. O tym, jaką rolę obok nurtu odgrywa relacja z terapeutą, piszemy we wpisie relacja terapeutyczna i metoda pracy.

TSR w Nowych Kontekstach

W TSR pracuje Joanna Zuzańska, psycholog. Według biogramu ukończyła zaawansowane szkolenie SFBT w Centrum Terapii Krótkoterminowej w Łodzi (2020–2022). Korzysta też z wybranych metod poznawczo-behawioralnych. Opis tego sposobu pracy znajdziesz na stronie TSR / SFBT, a regularną pracę indywidualną opisuje strona psychoterapia indywidualna online. Inne podejścia zespołu zebraliśmy na stronie podejścia.

Kiedy potrzebna jest pomoc pilna

Jeśli myślisz o odebraniu sobie życia, planujesz zrobić sobie krzywdę albo Twoje życie lub zdrowie jest zagrożone, nie czekaj na umówioną wizytę. Zadzwoń na numer alarmowy lub zgłoś się na najbliższy szpitalny oddział ratunkowy. Spotkania online nie są formą interwencji kryzysowej.

Źródła

1. Solution Focused Brief Therapy Association (2013). Solution Focused Therapy Treatment Manual for Working with Individuals (wyd. 2). Lista wydań: SFBT Treatment Manuals.
2. Vermeulen-Oskam E. i in. (2024). The current evidence of solution-focused brief therapy: a meta-analysis of psychosocial outcomes and moderating factors. Clinical Psychology Review, 114, 102512. doi:10.1016/j.cpr.2024.102512
3. Pękala K., Seweryn M., Żak A.M. (2025). Solution-focused brief therapy for common mental disorders in the light of empirically supported treatment revised criteria: a systematic review protocol. Frontiers in Psychiatry, 16, 1602060. doi:10.3389/fpsyt.2025.1602060

Zasady przygotowania treści opisuje polityka redakcyjna.