Na czym polega FAP? Relacja z terapeutą jako miejsce zmiany

Na czym polega FAP? To pytanie zadają zwykle osoby, które znalazły ten skrót w opisie terapeuty i nie wiedzą, czego się spodziewać. FAP (Functional Analytic Psychotherapy), po polsku psychoterapia oparta na analizie funkcjonalnej, wyróżnia się tym, że uważnie przygląda się temu, co dzieje się między Tobą a terapeutą tu i teraz. Poniżej wyjaśniamy, skąd wzięła się ta metoda, jak wygląda praca, jakie ma zasady i co naprawdę wiadomo o jej skuteczności.

Czym jest FAP?

FAP opisali Robert Kohlenberg i Mavis Tsai w 1991 roku. To podejście behawioralne, ale nastawione na intensywną, emocjonalną i pogłębioną pracę w relacji (Tsai, Yard i Kohlenberg, 2014). Nie jest przypisane do jednego zaburzenia: w przeglądzie badań opisano je jako podejście transdiagnostyczne, czyli wspólne dla różnych trudności (Kanter i in., 2017).

Podstawą jest prosta obserwacja z psychologii zachowania: ludzie zmieniają się pod wpływem naturalnych reakcji innych osób. W FAP tą osobą jest terapeuta, który reaguje szczerze i z troską — w ramach prawdziwej, autentycznej relacji terapeutycznej (Kanter i in., 2017).

Relacja jako mała próbka życia

Ktoś, komu trudno prosić o pomoc, często ma z tym kłopot także w gabinecie. Ktoś, kto wycofuje się, gdy robi się blisko, może zrobić to samo wobec terapeuty. FAP traktuje takie chwile jako okazję, a nie zakłócenie terapii.

Metoda nazywa je zachowaniami istotnymi klinicznie (ang. clinically relevant behaviors, CRB). W polskich materiałach szkoleniowych rozróżnia się między innymi:

• CRB1 — problematyczne zachowania z Twojego życia, które pojawiają się także w relacji z terapeutą,
• CRB2 — zachowania, które są ich poprawą, na przykład pierwsza szczera odpowiedź, prośba albo powiedzenie „nie” na sesji.

Przykład ilustracyjny, nie opis konkretnej osoby: ktoś mówi, że w związku zawsze dostosowuje się do partnera i nie mówi, czego potrzebuje. Na sesji, zapytany o dogodny termin kolejnego spotkania, odpowiada „wszystko jedno”. Terapeuta może to delikatnie zauważyć i zapytać, jaki termin byłby naprawdę wygodny. Jeśli ta osoba spróbuje powiedzieć to wprost, to jest właśnie CRB2 — mała zmiana, którą można docenić i przenieść do relacji poza terapią.

Pięć zasad FAP

Twórcy metody opisują pracę terapeuty jako zestaw kilku umiejętności (Tsai, Yard i Kohlenberg, 2014). W polskich materiałach szkoleniowych ujmuje się je jako pięć zasad:

1. Zauważaj zachowania istotne klinicznie — terapeuta uważnie śledzi, co w kontakcie przypomina trudności z Twojego życia.
2. Wywołuj je — z odwagą, ale w tempie, które jest dla Ciebie bezpieczne, tworzy okazje do bliższego, bardziej szczerego kontaktu.
3. Naturalnie wzmacniaj poprawę — gdy pojawia się nowe zachowanie, reaguje autentycznie i z troską. Twórcy metody nazywają to „terapeutyczną miłością”.
4. Obserwuj swój wpływ — sprawdza, jak jego reakcje działają właśnie na Ciebie.
5. Pomagaj przenosić zmianę do życia — razem szukacie związków między tym, co dzieje się na sesji, a Twoimi relacjami poza nią.

W tych zasadach nie ma gotowego scenariusza sesji. Ta sama odpowiedź terapeuty może pomóc jednej osobie, a drugiej nie, dlatego tak ważne jest sprawdzanie, co naprawdę działa w Waszej relacji.

Jak może wyglądać praca w FAP?

Rozmowa często dotyczy tego, co czujesz i myślisz w danej chwili, także wobec terapeuty. Mogą pojawić się pytania o to, jak było Ci powiedzieć coś trudnego albo czego potrzebujesz w tej rozmowie. Dla części osób to nowe i na początku niekomfortowe doświadczenie, dlatego tempo i granice ustala się wspólnie.

Twórcy metody podkreślają, że FAP używa niewiele specjalistycznego języka i może być dodatkiem lub uzupełnieniem innych metod (Tsai, Yard i Kohlenberg, 2014). W praktyce bywa łączona na przykład z terapią ACT. Obie należą do rodziny terapii behawioralnych, a ACT dokłada pracę z wartościami i trudnymi myślami.

Co mówią badania o FAP?

Pierwszy kompleksowy przegląd badań nad FAP (Kanter i in., 2017) objął badania jakościowe, badania pojedynczych przypadków, badania grupowe i badania nad szkoleniem terapeutów. Autorzy — w tym osoby rozwijające tę metodę — oceniają stan badań jako obiecujący, ale niewystarczający, by uznać FAP za metodę o potwierdzonej skuteczności w konkretnych zaburzeniach psychicznych.

Mocniejsze są dane dotyczące samego mechanizmu. Gdy techniki FAP stosuje się do indywidualnie określonych trudności, głównie w obszarze funkcjonowania w relacjach, prowadzą one do pozytywnych zmian w tych zachowaniach (Kanter i in., 2017).

Nie znaleźliśmy badań porównujących FAP prowadzoną online i w gabinecie. Ogólne dane o znaczeniu relacji terapeutycznej, także w pracy online, opisujemy we wpisie relacja terapeutyczna i metoda pracy.

Dla kogo może być FAP?

Ze względu na to, na czym się skupia, FAP bywa rozważana, gdy trudności dotyczą relacji z ludźmi. Może chodzić o:

• trudność w mówieniu o swoich potrzebach, emocjach albo granicach,
• wycofywanie się, gdy relacja staje się bliższa,
• poczucie, że powtarzasz w różnych relacjach ten sam wzorzec,
• chęć bardziej autentycznego kontaktu z innymi.

To opis obszarów, a nie obietnica efektu. O tym, czy ten sposób pracy pasuje do Twojej sytuacji, najlepiej porozmawiać na pierwszym spotkaniu. Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, pomocna bywa konsultacja psychologiczna online.

FAP w Nowych Kontekstach

Szkolenia z FAP wymieniają biogramy kilku osób z zespołu, między innymi Aleksandry Suty i Anny Niedziółki. To informacja o ukończonych szkoleniach, a nie o certyfikacji w FAP. Metodę zwykle łączy się z innymi podejściami, z których dana osoba korzysta. Opis tego, jak pracujemy w tym podejściu, znajdziesz na stronie FAP — psychoterapia oparta na analizie funkcjonalnej, a regularną pracę indywidualną opisuje strona psychoterapia indywidualna online. Pozostałe sposoby pracy zespołu zebraliśmy na stronie podejścia.

Kiedy potrzebna jest pomoc pilna

Jeśli myślisz o odebraniu sobie życia, planujesz zrobić sobie krzywdę albo Twoje życie lub zdrowie jest zagrożone, nie czekaj na umówioną wizytę. Zadzwoń na numer alarmowy lub zgłoś się na najbliższy szpitalny oddział ratunkowy. Spotkania online nie są formą interwencji kryzysowej.

Źródła

1. Kanter J.W., Manbeck K.E., Kuczynski A.M., Maitland D.W.M., Villas-Bôas A., Reyes Ortega M.A. (2017). A comprehensive review of research on Functional Analytic Psychotherapy. Clinical Psychology Review, 58, 141–156. doi:10.1016/j.cpr.2017.09.010
2. Tsai M., Yard S., Kohlenberg R.J. (2014). Functional analytic psychotherapy: a behavioral relational approach to treatment. Psychotherapy, 51(3), 364–371. doi:10.1037/a0036506
3. Schoendorff B. (tłum. P. Dyberny). Zachowania istotne klinicznie i pięć zasad psychoterapii opartej na analizie funkcjonalnej. Uczę się ACT.
4. Holman G., Kanter J., Tsai M., Kohlenberg R. Psychoterapia oparta na analizie funkcjonalnej. Praktyczny przewodnik po relacji terapeutycznej. GWP. Opis w bazie PTTPB

Zasady przygotowania treści opisuje polityka redakcyjna.